در پروسه دیالکتیک تاریخ بر حیات اجتماعی یک قوم ، بزنگاه هایی وجود دارد که

دست آورد آن زایش یک عنصر ( خواه یک فرد و یک اندیشه ، خواه یک نسل ) می

باشد که سنتزی از تنازع شرایط حاکم است.این عنصر کمترین اثرش نمایندگی یک

مقطع تاریخی یا یک جریان موقت و عمدتا منشا اثر یک جریان دامنه دار در تاریخ می

باشد، که خود را در قالب یک الگو به آیندگانش معرفی می کند.دکتر محمد مصدق از

این دست عناصر منحصر به فرد در حیات تاریخی ایرانیان است که محصول تضاد

تاریخی حاکمیت - ملت ، در مقطع1330-1300 بود.او را می توان بدون اغراق نه تنها

نماینده یک نسل و یک جریان ، که حامل رسالت تاریخی جبهه ملت در برابر جبهه

حاکمیت ، دانست .از اینرو آنچه از او ساخته شد ، الگویی بود تاریخی ، که

سازوکارحرکت بر مدار تغییر را برای آیندگان ارائه می کند.او که معرف یک وطن

دوست مردمی تمام عیار است ، در محکمه نظامی گناه خود را " تسلیم نشدن در

برابر تمایلات خارجیان و کوتاه کردن دست آنان از منابع ثروت ملی کشورش " ( 2 )

می داند.ناگفته پیداست که جرمی بالاتر از این برای نماینده ملت از طرف جبهه حاکم

متصور نیست ، چراکه به روایت اسناد انتشار یافته سازمان اطلاعات آمریکا ، CIAَ،   

(3 ) در سال 2000 ، دوام حضور حاکمیت ، در ، دراز دستی عنصر بیگانه بر ثروت ملی

بود.آنچه مصدق در جریان ملی کردن نفت ( * )  در آن مقطع تاریخی صورت داد ، تنها

یک رویداد تاریخی نبود، که فراتر از آن ایجاد شکافی بزرگ در زنجیره               

استبداد داخلی – استعمار خارجی بود ، و نهایتا آغازگر جنبش های بزرگ ضد

استعماری در جهان سوم ، که تا آن زمان درکی از منافع ملی نداشتند.از این جهت

مصدق پرچمدار جریانی است که با عمده شدن آن و هژمونی نمایندگان معرف این

جریان از گذشته تا امروز روند حرکتی و روبه جلوی جامعه ایران شتاب گرفته ، آرمان

دموکراسی در آن محقق خواهد شد.جریان دامنه دار مصدق ویژگی عمده دیگری نیز

دارد ، و آن شاخص بودنش در محک جایگاه فرد و اندیشه اش در جبهه بندی های

درون جامعه است.از این نظر ، آنکه در خط مصدق قرار می گیرد تکلیفش با خود ،

جامعه و تاریخش معلوم است.او نمی تواند جز مردم و منافع آنان را طلب کند.او باید

بداند که حتی قانون را هم برای مردم بخواهد نه مردم را برای قانون.( 4  ).پس در این

جبهه حساب ها کاملا روشن است.و آنکس که به فریب هر روزه ملت اشتغال دارد در

این جریان جایی ندارد.

*جریان ملی شدن نفت بحث دامنه داری بود که آغاز آن به سال 23 باز می گردد.در

شهریور ماه آن سال بحث واگذاری امتیاز نفت شمال به شوروی مطرح شد، که حزب

توده در حمایت از این طرح در تهران با حمایت ارتش شوروی تظاهراتی

برگزارکرد.متعاقب آن دکتر مصدق طی نطقی در مجلس به مخالفت با اعطای امتیاز

نفت به بیگانگان پرداخت.در آذرماه همان سال مصدق طرح ممنوعیت اعطای امتیاز

نفت به بیگانگان را به مجلس ارائه کرد که تصویب شد.همین طرح بعدها در سال 26 ،

مقاوله نامه ای را که قوام به هنگام مذاکرات با شوروی امضا کرده بود و در آن شوروی

را به دریافت امتیاز نفت شمال امیدوار کرده بود ، رد و بی اثر کرد.

پانوشت

1- نفت ونطق مکی، جریان مذاکرات نفت در مجلس پانزدهم در باب قرداد نفت ایران و انگلیس ، انتشارات امیرکیر، چاپ دوم 1357، حزب ایران ، صص 109-111

2- بزرگمهر ، جلیل ، مصدق در محکمه نظامی ، ج 2، ص 413

3-در سال 2000 ، سازمان CIA   ، به روال همیشه اش مبنی بر انتشار اسناد 40 سال گذشته اش ، اسناد و مدارک مربوط به کودتای 28 مرداد 32 را منتشر کرد که در آن به آمریت آمریکا و عاملیت خود فروختگان داخلی اشاره شده بود.

4-در مهر ماه 1330 مصدق برای ارائه گزارش عملکردش در رابطه با ملی کردن صنعت نفت در مجلس حضور یافت ، اما اکثریت مجلس با عدم حضورشان جلسه را از رسمیت انداختند ، در نتیجه مصدق به میدان بهارستان ، روبروی مجلس رفت و برای مردم نطق کرد.او اعلام کرد: " هر جا ملت است همان جا مجلس است."