در جامعه ،در عصر مدرن موانعي براي رشد و حركت و پويايي جامعه و گرفتار شدن نظام اجتماعي در چنبره ديوهاي سنت معرفي شدند اما شايگان بر اساس نگاه فونكسيوناليستي خود همه آنهارا با ارزش و ضروري قلمداد مي كند.

وي تا جايي در ستايش اين مناسبات كهنه پيش مي رود كه به توجيه نظامهاي بهره كشي در اين مناسبات مي پردازد و حتي به آنها رنگ و بوي قدسي مي بخشد.به عنوان نمونه وي از قول "رنه گنون " (يكي از مدافعان متعصب سنت و از ستيزه جويان سرسخت مدرنيسم) در توجيه نظام كاستي هند مي گويد:"نظام كاستي هند با ادوار كيهاني ارتباط داشته اند:

1-برهمنان ،كه طبقه روحاني و مظهر معرفت الهي بوده اند

2-كشاترياها ،كه جنگاورانند و مظهر آيين جوانمردي كه طبعا تابع معرفت است

3-وشيا ها، كه مظهر كار و توليدند

4-شودراها ،كه توده هاي مردم اند"

البته شايگان توضيح نمي دهد كه بر اساس چه منطقي اين نظام براي برهمنان ارزش و منزلتي بالا و خدشه ناپذير تحت هر شرايطي قائل است و براي عده اي از مردم جايگاهي بهتر از طبقه نجسها پيدا نمي كند.

وي در ادامه مي گويد كه عصر طلايي (دنياي گذشته )به دليل داشتن چنين مناسباتي در ميان افراد اجتماع از گزند هر گونه دو گانگي مبرا بوده است

نكته قابل توجه اينكه براي شايگان حفظ يگانگي اجتماع حتي به بهاي طبقه بندي انسانها در يك سيستم ظالمانه و غير انساني بسيار مهم و حياتي است.

شايگان همچنين با تاسف نسبت به وضعيت گرانباري كه براي كليسا در دوره رنسانس به وجود آمد معتقد است كه دوره زوال تمدن در غرب از زماني شروع شد كه دين دنيوي شدو در ادامه اين روند اشرافيت نيز كه از مظاهر عصر سنت به شمار مي رود دستخوش اين تغيير و تحولات گشته و طبقه اشراف جاي خود را به طبقه بورژوا داد.

دوم- رنسانس ،نه تنها نگاه به دين را تغيير داد و آنرا از آسمان به زمين آورد ،بلكه باعث تحول در بسياري از نگرشها ،مفاهيم ،مناسبات و ايجاد پديده هايي چون :ناسيوناليسم ،فردگرايي و جايگزيني نگرش زميني و فيزيكي به جاي نگرش آسماني و متافيزيكي بود.به اعتقاد شايگان اين تحولات همگي نقطه آغازين روند نزولي دستگاه اخلاقي و هويت انساني در جامعه غرب بود.

از نظر وي از جمله ظهور پديدده اي به نام ناسيوناليسم محصول اين شرايط بود.به اعتقاد وي" جايگزيني مليت به جاي قوميت و محصور شدن انسانها  در مرزهاي قرار دادي و ساختگي باعث تكه تكه شدن جامعه بشري و دوري هرچه بيشتر انسانها از خود و افزايش از خود بيگانگي گشت.اين مكانيزم كه توسط استعمار گران و قدرت طلبان طراحي شد ،انسانها ار هر چه بيشتر به صورت طعمه هايي آماده براي بهره كشي بيشتر در اختيار زورمندان قرار داد.

در اينجا به نظر مي آيد داريوش شايگان براي ساختن يك روند تاريخي از ذهنيت خود كمك گرفته است.اگر واقعي و منطقي نگاه كنيم مي بينيم كه در طي لااقل قرن گذشته ناسيوناليسم نه تنها باعث چپاول كشورهاي ضعيف توسط زورمندان نشده بلكه سدي بوده در برابر استعمار گران و ايلغار سرمايه هاي اين كشورها.

به طور قطع دستمايه همه استعمار گران براب به مخاطره انداختن وحدت ملي جوامع ضعيف دامن زدن به اختلافات قومي و عمده كردن قوميت در برابر مليت بوده است.بنابراين بر خلاف نظر شايگان مليت نه تنها ساخته استعمار گران نبوده كه در مقاطعي راه رهايي ملتها از سلطه قدرتمندان بوده است.

شايگان معتقد است با برداشته شدن اشرافيت كه مبتني بر اصول وفاداري و ايمان بود و جايگزين شدن بورژوازي كه تجلي خرد گرايي محض و حسابگرانه به شمار مي رود رشته هويت انسانها از هم گسيخته شد و افراد هرچه بيشتر در گرداب دنياي مدرن فرو رفتند.البته شايگان مشخص نمي كند كه اشراف به كدام اصول وفا دار بودند و به چه چيزي ايمان داشتند.شايد منظور اين است كه به ثروت و اعتبار كاذب اجدادي شان وفادار بودند و به بهره كشي روز افزون از رعايا ايمان راسخ داشتند.

ادامه دارد...